Raqamli markirovka

Raqamli markirovka

Raqamli markirovka — bu O’zbekiston Respublikasidagi muayyan tovar guruhlarini noyob raqamli identifikatsiya kodi (Data Matrix) bilan belgilash va ularning ishlab chiqarishdan iste’molchigacha bo’lgan barcha bosqichlarini NIS “ASL BELGISI” (Milliy markirovka monitoring tizimi) orqali kuzatib borish tizimidir.

---

Normativ asos

Hujjat	Mazmuni
VM 2020-yil 31-dekabrdagi 833-sonli qarori	Raqamli markirovkani joriy etish va “ASL BELGISI” MAT da chakana savdo monitoringini yo’lga qo’yish
VM 2019-yil 8-martdagi 201-sonli qarori	Mahsulotlarni transport qadog’ida sotish (KITU formati)
VM 2019-yil 23-noyabrdagi 943-sonli qarori	Onlayn-NKM va virtual kassa qo’llanilishi

Eslatma

“ASL BELGISI” tizimi operatori — CRPT Turon. Markirovka monitoringi va shaxsiy kabinet help.crpt-turon.uz portali orqali yuritiladi.

---

Markirovkaga tegishli tovar guruhlari

Guruh	Misol	KM tarkibi
Alkogolli ichimliklar	Vino, viski, konyak	GTIN + serial(7) + GS1 AI
Pivo va pivo ichimliklari	Pivo, lager	GTIN + serial(7) + GS1 AI
Tamaki mahsulotlari	Sigaret, tamaki	GTIN + serial(7) + key(8)
Dorivor vositalar	Dori, tibbiy buyumlar	GTIN + serial(13) + AI91 + AI92
Maishiy texnika	Sovutgich, kir yuvish mashinasi	GTIN + serial(20) + AI91 + AI92
Suv va salqin ichimliklar	Mineral suv, sok	GTIN + serial(13) + GS1 AI

Diqqat

Majburiy markirovkaga tegishli tovarlarning batafsil ro’yxati va kategoriyalari muntazam yangilanib boriladi. Qo’shimcha guruhlar (sut mahsulotlari, dorivor preparatlar va boshqalar) bosqichma-bosqich kiritilmoqda. Eng so’nggi ma’lumot uchun tasnif.soliq.uz va help.crpt-turon.uz ni tekshiring.

---

Markirovkani sotish tartibi

Sotuvchi onlayn-NKM bilan ishlaganda quyidagi tartibga rioya qilishi shart:

Tovarni skanerlash → KM tanib olinadi → Chekka label maydoni qo'shiladi
       ↓
Onlayn-NKM chekni FMO ga yuboradi (Barcode + Label)
       ↓
FMO chekni "ASL BELGISI" MAT ga uzatadi
       ↓
"ASL BELGISI" markirovka kodini muomaladan chiqaradi

Asosiy talab: “ASL BELGISI” tizimiga faqat bo’sh bo’lmagan label maydoniga ega elektron fiskal hujjatlar (cheklar) uzatiladi. Bo’sh label bilan markirovkalangan tovar sotilmaydi.

---

Chekda majburiy maydonlar

Markirovkalangan mahsulot sotilganda fiskal chekka ikkita belgi kiritilishi shart:

Maydon	Tarkibi	Manba
Barcode	Sotilgan mahsulotning shtrix-kodi (GTIN)	Mahsulot ma’lumotlaridan
Label	Markirovkalash kodining kesilgan ko’rinishi (mahsulot kodi + seriya raqami)	Skanerdan

Eslatma

Biznex POS da Labels[] (massiv) ishlatiladi — bir pozitsiyaga 300 tagacha markirovka kodi biriktirilishi mumkin. Eski Label (singular) maydoni endi deprecated hisoblanadi.

---

Label maydonining formati

Label — Barcode (GTIN) emas, balki markirovkalash kodining kesilgan qismi.

Asosiy qoidalar

1. Uzunligi 63 belgidan oshmasligi kerak (boshqaruvchi belgilar bo’lsa — ekranlashtiriladi).
2. KM ning to’liq emas, faqat bir qismi (mahsulot kodi va seriya raqami) kiritiladi.
3. Har bir mahsulot donalab kiritiladi (har bir KM noyob).
4. Markirovkalanmagan tovarda — Label bo’sh qoldiriladi.

Kesish qoidalari (KM → Label)

1. AI siz, 29 belgi (Tamaki Потребительская)

KM:    14 belgi GTIN + 7 belgi serial + 8 belgi key      (jami 29 belgi)
Label: avvalgi 21 belgi (GTIN + serial)

2. GS1 DATAMATRIX, AI bilan (qolgan barcha guruhlar)

KM:    AI01 + GTIN(14) + AI21 + serial + GS + AI9x + ...
Label: AI01 + GTIN(14) + AI21 + serial    (AI9x va undan keyingi qism olib tashlanadi)

Serial uzunligi guruhga qarab:

Tovar guruhi	cisType	Serial uzunligi
Alkogol, Pivo	Потребительская	7
Alkogol, Pivo	Групповая	13
Suv	Потребительская/Групповая	13
Dorivor	Потребительская	13
Maishiy texnika	Потребительская	20

3. Транспортная (SSCC)

SSCC{18} yoki AI00 + SSCC{18} — kesilmaydi, shundayligicha yuboriladi.

Agar kesib bo’lmasa

Agar KM ni to’g’ri shakllantirib bo’lmasa, Label ga:

• 63 dan kam belgi bo’lsa — barchasi;
• 63+ belgi bo’lsa — birinchi 63 belgi.

Diqqat

Bunday chek “ASL BELGISI” MAT ga tushadi va shaxsiy kabinetda ko’rinadi, lekin xato bilan qayta ishlanadi va markirovka kodi muomaladan chiqarilmaydi. Natijada — soliq tekshiruvida tafovut.

---

Tamaki transport KITU formatlari

KITU (kollektiv markirovka) brendiga qarab har xil ko’rinishda bo’ladi:

Brend	KITU namuna
BAT	01147810410011352173050MV051002523500
PMI	01147800142409222000112012210CV29095142
JTI	011478001424043421054968952170180624014704537
Gulbahar	011464009192045513201219210310031
T&W	011461003014308521clErPnb80050000003750

Birinchi qism 01 + GTIN(14) + 21 + serial — standart prefiks. Qolgan qism brendning ichki kodlash sxemasi.

---

cisType ni aniqlash

Skanerdan kelgan KM ning prefiksi va uzunligiga qarab:

Belgi	cisType
00 bilan boshlanadi yoki uzunlik 18/20 va GTIN yo’q	Транспортная (SSCC)
01...21...91...92... ketma-ketlik	Dorivor / Maishiy texnika Потребительская
01...21...93..., serial = 7	Alkogol / Pivo Потребительская
01...21...93..., serial = 13	Alkogol / Pivo Групповая yoki Suv
AI yo’q, uzunlik 29 (14+7+8)	Tamaki Потребительская

Maslahat

Aniq cisType ni faqat KM uzunligidan emas, balki MXIK kategoriyasi bilan birga aniqlash to’g’ri — bir xil format turli guruhlarda turli cisType ga to’g’ri kelishi mumkin.

---

Qaytarish (refund)

Sotilgan markirovkalangan tovarni qaytarish:

1. Faqat dastlabki sotuv qilingan NKM orqali rasmiylashtiriladi.
2. Qaytim chekida markirovka kodi majburiy ko’rsatiladi.
3. Boshqa kassa orqali qaytarish — ma’n etiladi.

---

Onlayn-NKM ga texnik talablar

Markirovka bilan ishlash uchun kassa apparati quyidagi imkoniyatlarga majburiy ega bo’lishi shart:

Talab	Tavsifi
2D-skaner	Data Matrix va shtrix-kodlarni o’qish (ISO/IEC 15415)
Bank kartasi to’lovlari	POS-terminal yoki integratsiya
GPS	Joylashuv ma’lumotlarini DSQ ga yuborish
MXIK qo’llab-quvvatlash	Real vaqt rejimida MXIK kodlarni yuklash
label maydonini to’ldirish	Avtomatik kesish algoritmi
Nusxalash nazorati	Bir xil KM ni qayta-qayta sotish oldi olinishi

Diqqat

2022-yil 1-yanvardan ushbu talablarga javob bermaydigan kassa apparatlarining ro’yxatdan o’tkazilishi to’xtatilgan. 2023-yil 1-yanvardan eski kassalardan foydalanish ham taqiqlangan.

---

Qo’shimcha funksiyalar

Markirovka kodini nusxalash nazorati

Har bir KM noyob bo’lgani uchun, sotuvchi vaqtni tejash maqsadida bitta koddan bir necha marta nusxalashi mumkin emas. Onlayn-NKM avtomatik dublikat tekshiruvi bajarib, takroran sotishni bloklaydi. Aks holda “ASL BELGISI” buni xatolik sifatida qayd etadi va davlat nazorat organlariga yuboradi.

Transport qadog’ida chakana sotish

VM 2019-yil 8-martdagi 201-son qaroriga muvofiq, ulgurji-chakana savdo korxonalari transport qadog’ida ham sotishlari mumkin. Bunda KITU kodi GS1-128 formatida bosiladi.

---

Biznex POS da markirovka

Biznex POS markirovkani avtomatik qo’llab-quvvatlaydi:

• 2D-skaner orqali Data Matrix o’qiladi;
• Label maydoni avtomatik kesiladi (OfdLabelNormalizer tovar guruhi va MXIK ga qarab to’g’ri formatga keltiradi);
• Bir pozitsiyaga 300 tagacha KM biriktirish mumkin (Labels[]);
• Dublikat KM lar avtomatik bloklanadi;
• Quyib sotish (umumiy ovqatlanish) uchun avans cheki rejimi mavjud.

Maslahat

Biznex POS da markirovka bilan ishlash bo’yicha amaliy qo’llanma: Markirovkalangan tovarni sotish