Fiskal modul (FM)

Fiskal modul (FM)

Fiskal modul (FM) — bu savdo nuqtasiga o’rnatiladigan maxsus qurilma bo’lib, har bir chekni rasmiy hujjatga aylantiradi va soliq organlariga avtomatik hisobot beradi.

---

Oddiy tilda FM nima?

FM — bu kompyuterga ulanadigan kichik USB-kalit (flesh-disk ko’rinishida). U:

• Har bir chekni raqamli imzo bilan tasdiqlaydi — soxta chek chiqarib bo’lmaydi
• Har bir chekka unikal raqam (fiskal belgi) beradi
• Chek ma’lumotlarini OFD ga yuboradi
• QR kod yaratadi — mijoz chek haqiqiyligini tekshira oladi

---

FM, QPOS va FDS — nima farqi?

Tushuncha	Tavsifi
FM (Fiskal Modul)	Jismoniy qurilma (USB-kalit) — chekni kriptografik imzolaydi
QPOS	FM bilan ishlovchi an’anaviy dasturiy ta’minot
FDS	FM bilan ishlovchi yangi avlod dastur (REST API, port 3449)
OFD	Ma’lumotlar yuboriladigan soliq serveri (operator)

Biznex POS sozlamalarida QPOS yoki FDS dan birini tanlash mumkin. Ikkalasi ham FM qurilma bilan ishlaydi.

---

Nima uchun FM majburiy?

O’zbekiston qonunchiligiga ko’ra:

1. Barcha savdo nuqtalarida FM bo’lishi shart
2. Har bir savdoda fiskal chek berilishi shart
3. Fiskal cheksiz savdo — jarimaga olib keladi
4. Qayta-qayta buzilsa — faoliyat to’xtatilishi mumkin

---

Kundalik ishlash tartibi

Ish kunini boshlash (smena ochish)

1. Kompyuter va Biznex POS ni yoqing
2. FM (USB-kalit) ulangan va fiskal xizmat (QPOS/FDS) ishlayotganini tekshiring
3. Biznex avtomatik smenani ochadi
4. Savdoni boshlashingiz mumkin

Ish kuni davomida

• Har bir savdoda Biznex avtomatik fiskal chek chiqaradi
• Kassir qo’shimcha hech narsa qilmaydi — jarayon avtomatik
• Qaytarish bo’lganda ham fiskal qaytarish cheki chiqadi
• Barcha cheklar FM xotirasiga yoziladi va OFD ga yuboriladi

Ish kunini yakunlash (smena yopish)

1. Biznex POS da smenani yoping
2. Z-hisobot avtomatik shakllanadi
3. Kunlik ma’lumotlar OFD ga yuboriladi
4. Kompyuterni o’chirishingiz mumkin

aside.caution

Smenani yopmasdan ketmang! Bu soliq hisobotlari uchun juda muhim.

---

OFD sinxronizatsiya

OFD (Online Fiscal Data) — fiskal ma’lumotlarni soliq operatoriga yuborish tizimi.

Sinxronizatsiya jarayoni

1. Har bir fiskal chek avtomatik OFD ga yuboriladi
2. Z-hisobot yopilganda kunlik ma’lumotlar sinxronizatsiya qilinadi
3. Biznex POS da oxirgi sinxronizatsiya vaqti ko’rsatiladi

48 soat qoidasi

aside.caution

48 soat davomida OFD ga ulanmaslik FM ning bloklanishiga olib keladi!

• Internet aloqasini doimiy ta’minlang
• Sinxronizatsiya holatini Monitoring > Fiskal sahifasida tekshiring
• Agar internet uzoq vaqt yo’q bo’lsa — cheklar FM xotirasida saqlanadi va internet qaytganda avtomatik yuboriladi

FM holat tekshirish

Monitoring > Fiskal sahifasida quyidagi ma’lumotlarni ko’rish mumkin:

• FM seriya raqami
• Xotiradagi cheklar soni
• Oxirgi OFD sinxronizatsiya vaqti
• FM qolgan xotira hajmi

---

FM o’rnatish — kim qiladi?

FM ni o’rnatish va sozlash texnik mutaxassis vazifasi:

1. FM qurilma soliq inspeksiyasidan olinadi va ro’yxatdan o’tkaziladi
2. FM USB portga ulanadi
3. Fiskal xizmat dasturi (QPOS yoki FDS) o’rnatiladi
4. Korxona STIR raqami va ma’lumotlari kiritiladi
5. Test chek chop etilib tekshiriladi
6. Tizim ishga tushadi

aside.tip

O’rnatishni Biznex texnik xizmati bajaradi. Kassir va menejer bu jarayonga aralashishi shart emas.

---

FM bilan bog’liq muhim qoidalar

1. FM doimo ulangan bo’lishi kerak

• USB-kalitni ish vaqtida ajratmang
• FM ajratilsa — fiskal chek chiqmaydi

2. Internet doimiy bo’lishi kerak

• FM chekni OFD ga internet orqali yuboradi
• Internet yo’q bo’lsa — cheklar vaqtincha xotirada saqlanadi
• 48 soatdan ortiq yuborilmasa — FM bloklanadi!

3. Kompyuter soati to’g’ri bo’lishi kerak

• FM kompyuter vaqtiga bog’langan
• Soat noto’g’ri bo’lsa — cheklar xato vaqt bilan chiqadi
• 2 kundan ortiq farq bo’lsa — FM ishlamay qoladi

4. Smena har kuni yopilishi kerak

• Ish kuni oxirida albatta smenani yoping
• Yopilmagan smena — soliq muammolariga olib keladi

5. FM ni o’zboshimchalik bilan ochmang

• FM ichini ochish yoki ta’mirlashga urinmang
• Faqat vakolatli xizmat markazi ta’mirlay oladi

---

FM bloklansa nima qilish kerak?

Sabab	Belgi	Yechim
48+ soat chek yuborilmagan	Yangi chek chiqmaydi	Internetni tiklang, texnik xizmatga murojaat qiling
OFD tomonidan bloklangan	Xato xabari chiqadi	Soliq inspeksiyasiga murojaat qiling
Kompyuter soati noto’g’ri	FM javob bermaydi	Soatni to’g’rilang, texnik xizmatga murojaat qiling
FM eskirgan/buzilgan	Umuman ishlamaydi	Soliq inspeksiyasidan yangi FM oling

---

Tez-tez so’raladigan savollar

FM ni boshqa kompyuterga ko’chirsam bo’ladimi?

Yo’q, FM bitta kompyuterga bog’langan. Ko’chirish uchun texnik mutaxassis kerak.

FM nechta chek saqlaydi?

FM xotirasi cheklangan (odatda 480-800 ta chek). Shuning uchun cheklar muntazam OFD ga yuborilishi kerak.

Internet yo’q bo’lsa savdo qila olamanmi?

Ha, cheklar FM xotirasida vaqtincha saqlanadi. Lekin 48 soatdan oshmasligi kerak!

QPOS va FDS dan qaysi birini tanlashim kerak?

Yangi o’rnatishlar uchun FDS tavsiya etiladi. Eski tizimlarni QPOS da qoldirish mumkin.

---

Maslahatlar

• Har kuni smena yoping — eng muhim qoida
• Internet barqarorligini ta’minlang — FM ning muammosiz ishlashi uchun
• USB ni ajratmang — FM doim ulangan bo’lsin
• UPS o’rnating — elektr uzilishida ma’lumot yo’qolmaydi
• Monitoring > Fiskal sahifasini muntazam tekshiring — OFD sinxronizatsiya holatini kuzating
• Muammo bo’lsa — texnik xizmatga murojaat qiling — o’zingiz tuzatishga urinmang